ชุมชนเวียดนามในจันทบุรี อาหาร ศาสนา และร่องรอยที่ยังเห็นได้ในตัวเมือง

20 ตุลาคม 2569

คนกรุงที่เคยผ่านย่านสามเสนอาจเคยได้ยินคำว่า “บ้านญวน” ซึ่งหมายถึงชุมชนคาทอลิกเชื้อสายเวียดนามที่อยู่ริมเจ้าพระยามานาน ใครเคยไปนครพนมหรืออุดรธานีก็อาจคุ้นกับร้านแหนมเนืองและข้าวเปียกเส้นที่มีเรื่องเล่าผูกกับคนเวียดนาม ที่จันทบุรีก็มีภาพคล้ายกัน แต่มีบรรยากาศเฉพาะของเมืองท่าริมแม่น้ำ ที่ซึ่งโบสถ์ใหญ่ ตลาด และบ้านไม้เก่าอยู่ใกล้กันจนเดินถึงกันได้

มาหลายระลอก ไม่ใช่เรื่องเดียวจบ

คนเวียดนามเข้ามาตั้งถิ่นฐานในจันทบุรีหลายช่วงตามเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ บางกลุ่มมาเพราะความขัดแย้งทางศาสนาในบ้านเกิด บางกลุ่มมาเพราะสงครามและความไม่สงบในภูมิภาค ช่วงเวลาและจำนวนคนในแต่ละระลอก นักประวัติศาสตร์ยังอธิบายไว้หลายแบบ จึงขอเล่าแค่ภาพกว้างว่า ชุมชนนี้ไม่ได้มีที่มาเดียว และแต่ละครอบครัวก็มีเรื่องเล่าของตัวเอง

ลูกหลานรุ่นหลังส่วนใหญ่เป็นคนไทยเต็มตัว พูดไทยสำเนียงจันท์ ทำงานทุกสาขาอาชีพ ภาษาเวียดนามยังได้ยินจากผู้สูงอายุบางคนเวลาคุยกันในบ้านหรือในงานบุญ แต่ไม่ควรไปคาดหวังว่าใครเชื้อสายเวียดนามจะต้องพูดเวียดนามได้

“บ้านเราไปโบสถ์ทุกอาทิตย์ แต่ตอนตรุษก็ยังห่อขนมแบบที่ยายสอน ไม่เคยรู้สึกว่าต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง”

คำพูดข้างบนเป็นตัวอย่างที่เรียบเรียงจากสิ่งที่คนเมืองจันท์เชื้อสายเวียดนามหลายคนเล่าคล้ายๆ กัน ไม่ใช่คำพูดของบุคคลใดคนหนึ่ง

ศรัทธารอบโบสถ์ใหญ่ริมแม่น้ำ

ชุมชนคาทอลิกเชื้อสายเวียดนามจำนวนมากอยู่รอบอาสนวิหารในตัวเมือง ตัวโบสถ์ สถาปัตยกรรม และประวัติการสร้าง มีเล่าไว้แล้วในเรื่องของโบสถ์คาทอลิกหลังใหญ่ริมน้ำจันทบุรี ตรงนี้ขอพูดถึงคนมากกว่าตัวอาคาร

เช้าวันอาทิตย์ ถนนรอบโบสถ์จะคึกคักด้วยครอบครัวที่แต่งตัวเรียบร้อยมาร่วมมิสซา หลังพิธีมีคนยืนคุยกันหน้าโบสถ์ แวะซื้อของกินกลับบ้าน ถ้าจะเข้าไปชมในช่วงนั้น ให้รอจนพิธีจบ แต่งกายสุภาพ และไม่เดินถ่ายรูปผู้ที่กำลังสวดภาวนา

ช่วงคริสต์มาสและเทศกาลสำคัญทางศาสนา ชุมชนมักมีกิจกรรม เช็กกำหนดการกับทางวัดหรือประกาศของจังหวัดก่อนไป อย่าถือวิสาสะเข้าร่วมพิธีที่ไม่ได้เปิดให้คนทั่วไป

รสชาติที่ยังอยู่บนโต๊ะอาหาร

ร่องรอยที่คนมาเที่ยวเห็นได้ง่ายที่สุดคืออาหาร ในตัวเมืองหากินเฝอ ข้าวเกรียบปากหม้อ แหนมเนือง และอาหารเวียดนามอื่นๆ ได้ไม่ยาก บางบ้านทำขายมาหลายรุ่น สูตรปรับเข้ากับลิ้นคนไทยไปบ้าง แต่ยังมีผักสดเต็มจาน น้ำจิ้มรสเปรี้ยวหวาน และการห่อกินด้วยมือที่เป็นเอกลักษณ์

หมูยอก็เป็นของที่หลายคนบอกว่าได้อิทธิพลมาจากอาหารเวียดนามเช่นกัน ลองถามคนขายดูว่าบ้านเขาเรียกว่าอะไร และกินคู่กับอะไร บางทีคำตอบเล็กๆ แบบนี้เล่าเรื่องได้มากกว่าป้ายประวัติ

ไปเยือนชุมชนแบบไม่เหมารวม

คนเชื้อสายเวียดนามในจันท์ไม่ได้เป็นคาทอลิกทุกคน และคนคาทอลิกในจันท์ก็ไม่ได้มีเชื้อสายเวียดนามทุกคน อย่าตั้งคำถามแบบ “เป็นคนเวียดนามใช่ไหม” กับคนแปลกหน้า ถ้าอยากรู้ ให้เริ่มจากการชวนคุยเรื่องอาหารหรือเรื่องเมือง แล้วปล่อยให้เขาเล่าเองถ้าอยากเล่า

อีกเรื่องที่ควรแยกให้ออกคือ แรงงานจากประเทศเพื่อนบ้านที่มาทำงานในเมืองจันท์ยุคนี้ เป็นคนละกลุ่มและคนละช่วงเวลากับชุมชนเชื้อสายเวียดนามที่อยู่มานาน เรื่องของคนที่มาช่วยงานตามฤดูกาลมีเล่าไว้ในชีวิตของมือตัดและคนคัดผลไม้ในสวนช่วงผลไม้ออก

เมืองท่าอย่างจันท์รับคนหลายกลุ่มมาตลอด นอกจากเวียดนามยังมีคนจีนที่ทิ้งร่องรอยไว้ในศาลเจ้าทั่วเมือง ใครอยากต่อเส้นทางนี้ อ่านธรรมเนียมการไหว้ศาลเจ้าของคนจีนเมืองจันท์ ได้ภาพของเมืองครบขึ้น

คนที่ชอบตามเรื่องราวของเพื่อนบ้านในภูมิภาค บางคนเก็บเป็นหนังสือประวัติศาสตร์ บางคนเก็บเป็นเสื้อฟุตบอลของชาติเพื่อนบ้านที่นักสะสมตามหา ไม่ว่าจะสนใจผ่านอะไร มาที่จันท์จะเห็นว่าความสัมพันธ์กับเวียดนามไม่ได้อยู่แค่ในข่าวหรือในสนามแข่ง แต่อยู่บนถนนรอบโบสถ์และในจานอาหารเช้า

เหมือนบ้านญวนริมเจ้าพระยา เพียงแต่ที่นี่ริมแม่น้ำจันท์