ตามรอยยุคฝรั่งเศสยึดจันทบุรี คุกขี้ไก่และตึกแดงที่แหลมสิงห์เล่าอะไร

29 ตุลาคม 2569

ขับเลียบทะเลมาถึงปากน้ำแหลมสิงห์ตอนบ่าย ร้านอาหารทะเลเรียงอยู่ตรงหน้า ส่วนป้ายบอกทางไปคุกขี้ไก่กับตึกแดงอยู่ไม่ไกล จะเลี้ยวเข้าไปดูอาคารเก่าสองหลังนี้ก่อน หรือนั่งกินลมทะเลต่อเลยดี คำตอบขึ้นอยู่กับว่ารู้เรื่องเบื้องหลังมากแค่ไหน ข้างล่างนี้คือคำถามที่คนถามกันบ่อย

ฝรั่งเศสมาอยู่ที่จันทบุรีได้อย่างไร

หลังวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 ระหว่างสยามกับฝรั่งเศส ฝรั่งเศสเข้ายึดจันทบุรีไว้ระยะหนึ่ง ทหารฝรั่งเศสตั้งมั่นอยู่บริเวณปากน้ำแหลมสิงห์ซึ่งเป็นประตูออกทะเลของเมือง ภายหลังมีการเจรจาจนฝรั่งเศสถอนออกไป อาคารที่สร้างไว้ในช่วงนั้นจึงกลายเป็นร่องรอยที่ยังเหลือให้เห็น

คุกขี้ไก่ ทำไมชื่อนี้

เรื่องที่เล่าต่อกันมาคือ อาคารอิฐหลังนี้ใช้คุมขังคนไทยที่ต่อต้าน และชั้นบนเคยใช้เลี้ยงไก่ มูลไก่จึงหล่นลงมาใส่คนข้างล่าง เป็นการลงโทษที่ทำให้อับอาย รายละเอียดบางส่วนแหล่งข้อมูลเล่าไม่ตรงกัน จึงควรฟังเป็นเรื่องเล่าประกอบ และอ่านป้ายข้อมูลของกรมศิลปากรที่หน้าโบราณสถานควบคู่ไปด้วย

ตึกแดงเคยใช้ทำอะไร

ตึกแดงเป็นอาคารอิฐสีแดงที่ทหารฝรั่งเศสสร้างไว้ในยุคเดียวกัน เชื่อกันว่าใช้เป็นที่พักหรือที่ทำการของทหาร บางแหล่งอธิบายหน้าที่ต่างกันไปเล็กน้อย จุดที่น่าดูคือรูปแบบอาคารที่ต่างจากบ้านเรือนไทยรอบๆ อย่างชัดเจน

ต้องใช้เวลานานไหม มีไกด์หรือเปล่า

แวะได้ระหว่างทาง ไม่ต้องจัดเวลาทั้งวัน ส่วนใหญ่เดินดูเองและอ่านป้ายข้อมูล ถ้าอยากได้เรื่องเล่าลึกกว่านั้น ลองคุยกับคนแถวปากน้ำ หลายคนโตมากับอาคารสองหลังนี้

ควรวางตัวอย่างไรในที่แบบนี้

นี่คือโบราณสถาน ไม่ใช่ฉากถ่ายรูป ห้ามปีน ห้ามขีดเขียน และไม่ควรโพสท่าล้อเลียนเรื่องการลงโทษคน ใครเคยไปตามรอยรางรถไฟที่เชลยศึกสร้างไว้ในกาญจนบุรี จะเข้าใจความรู้สึกหนักๆ ของสถานที่ที่เกี่ยวกับการยึดครองและความสูญเสีย อาคารที่แหลมสิงห์ก็ควรได้รับความเคารพแบบเดียวกัน

ต่อจากตรงนี้ไปไหนได้บ้าง

คนที่อยากเห็นประวัติศาสตร์อีกช่วงของเมือง ลองต่อไปที่ศาลพระเจ้าตากในตัวเมืองที่คนจันท์ยังแวะไปกราบ ส่วนคนที่ชอบบรรยากาศเก่า กลับเข้าเมืองตอนเย็นแล้วเดินย่านริมน้ำ จะยกมือถือเก็บภาพบ้านไม้ตอนแสงอ่อน หรือจะเก็บกล้องไว้แล้วนั่งฟังเสียงระฆังกับเสียงเรือริมแม่น้ำก็ได้ทั้งคู่

การเปิดให้เข้าชมและงานบูรณะโบราณสถานอาจเปลี่ยนไปตามช่วงเวลา ก่อนไปเช็กประกาศของกรมศิลปากรหรือถามคนในพื้นที่แหลมสิงห์สักนิด จะได้ไม่เสียเที่ยว